HIV có thể lây truyền từ mẹ sang con ở ba giai đoạn chính: trong thời kỳ mang thai qua bánh nhau, trong quá trình chuyển dạ – sinh do trẻ tiếp xúc với máu và dịch tiết của mẹ, hoặc sau sinh thông qua việc bú mẹ. Trong đó, nguy cơ lây truyền cao nhất thường xảy ra trong quá trình chuyển dạ và sinh. Nếu không được can thiệp dự phòng, tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể dao động khoảng 25–30%, tùy theo tình trạng sức khỏe của người mẹ, tải lượng vi rút HIV trong máu, thời điểm phát hiện bệnh và việc tuân thủ điều trị.

Một trong những giải pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con là xét nghiệm HIV sớm trong thai kỳ, tốt nhất ngay từ những lần khám thai đầu tiên. Xét nghiệm HIV là bước cần thiết giúp thai phụ biết được tình trạng sức khỏe của bản thân, từ đó được tư vấn, quản lý thai nghén và tiếp cận các biện pháp điều trị phù hợp. Việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất lớn, bởi nhiều trường hợp nhiễm HIV không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến thai phụ dễ chủ quan nếu không được tầm soát.

Đối với phụ nữ mang thai có kết quả xét nghiệm HIV dương tính, điều trị thuốc kháng vi rút (ARV) càng sớm càng tốt đóng vai trò quyết định trong dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Thuốc ARV giúp làm giảm tải lượng HIV trong máu mẹ, cải thiện hệ miễn dịch và hạn chế nguy cơ truyền vi rút sang thai nhi trong suốt thai kỳ cũng như lúc sinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi người mẹ được điều trị đầy đủ và tuân thủ đúng hướng dẫn, nguy cơ lây truyền HIV sang con có thể giảm xuống mức rất thấp.

Bên cạnh điều trị cho mẹ, thai phụ nhiễm HIV sẽ được quản lý thai nghén tại cơ sở y tế, theo dõi sát trong suốt thai kỳ và có kế hoạch chăm sóc phù hợp khi chuyển dạ – sinh con nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền. Điều này cho thấy việc khám thai đầy đủ, đúng lịch và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế có ý nghĩa rất quan trọng trong hành trình bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Không chỉ người mẹ, trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV cũng cần được chăm sóc và theo dõi đặc biệt ngay từ những giờ đầu sau sinh. Tùy theo mức độ nguy cơ, trẻ sẽ được sử dụng thuốc dự phòng bằng thuốc kháng vi rút (ARV), được hướng dẫn chăm sóc, nuôi dưỡng phù hợp và thực hiện các xét nghiệm chuyên biệt nhằm chẩn đoán sớm tình trạng nhiễm HIV. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời giúp giảm đáng kể nguy cơ bệnh tiến triển nặng, cải thiện cơ hội sống và phát triển toàn diện cho trẻ.

Bên cạnh các can thiệp chuyên môn, sự đồng hành của gia đình, nhân viên y tế và cộng đồng có ý nghĩa rất quan trọng đối với phụ nữ mang thai nhiễm HIV. Một môi trường không kỳ thị, không phân biệt đối xử, cùng với sự hỗ trợ kịp thời sẽ giúp thai phụ an tâm điều trị, tuân thủ theo dõi thai kỳ và tiếp cận dịch vụ y tế đầy đủ. Khi được phát hiện sớm và điều trị đúng, phụ nữ nhiễm HIV hoàn toàn có thể mang thai, sinh con khỏe mạnh và xây dựng hạnh phúc gia đình như những người mẹ khác.

Trong Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con năm 2026, Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ kêu gọi phụ nữ mang thai chủ động khám thai định kỳ, xét nghiệm HIV sớm và tuân thủ hướng dẫn điều trị của nhân viên y tế khi có chỉ định. Mỗi lần khám thai đúng hẹn, mỗi xét nghiệm được thực hiện đúng thời điểm và mỗi can thiệp y tế kịp thời đều là một bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe của mẹ và tạo cơ hội cho trẻ được sinh ra khỏe mạnh.

“KHÔNG CÓ HIV Ở MẸ – KHÔNG LÂY TRUYỀN HIV CHO CON”

Phát hiện sớm – Điều trị kịp thời – Đồng hành yêu thương chính là chìa khóa để giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con, hướng tới mục tiêu không còn trẻ sinh ra bị lây truyền HIV vào năm 2030, vì một thế hệ trẻ em khỏe mạnh, an toàn và phát triển toàn diện.