BSCKI. Trần Ngọc Thảo

Phó Trưởng khoa Hỗ trợ sinh sản

   Tháng 12/2019 dịch bệnh do virus SARS-CoV-2 (Covid-19) bùng phát ở Trung Quốc và lây lan sang nhiều quốc gia gây ảnh hưởng nặng nề trên nhiều lĩnh vực.Trong lĩnh vực hỗ trợ sinh sản vấn đề cần quan tâm là ảnh hưởng của việc nhiễm virus và tiêm ngừa vaccine lên khả năng sinh sản của nam và nữ cũng như tác động lên giao tử, phôi.

Cấu tạo SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2)

Là thành viên của nhóm Corona virus phân nhóm 2B
Hình cầu, có vỏ, đường kính xấp xỉ 125nm
Cấu tạo từ trong ra ngoài:
+ Lõi acid Nuclein: bộ gen 26-32 kb, mRNA đơn
+Vỏ protein
+ Lớp vỏ ngoài: lớp lipid kép và protein

Protein M có vai trò quyết định hình dạng virion của virus 

Protein E kiểm soát quá trình đóng gói cấu trúc trong quá trình tăng sinh virus trong tế bào vật chủ. 

Protein S là protein xuyên màng nhô ra phía ngoài bề mặt cấu trúc virus

S1 quyết định khả năng bám virus vào thụ thể của tế bào vật chủ

S2 quyết định khả năng hoà nhập giữa virus và màng tế bào chủ

Cơ chế xâm nhập của virus

Tế bào có nhiều thụ thể ACE-2  (Angiotensin-Converting enzyme 2) và TMPRSS2 (Transmembrane protease serine 2) là tế bào nhạy cảm:  tim, hồi tràng, hô hấp, thận, bàng quang, tinh hoàn… 

Khi virus tiếp xúc với tế bào vật chủ, protein S trên bề mặt virus kết nối với thụ thể ACE-2 trên tế bào vật chủ.

Sự hiện diện TMPRSS2 trên tế bào vật chủ giúp phân cắt protein S, cho phép quá trình hoà nhập màng virus vào tế bào vật chủ.

Ảnh hưởng lên hệ sinh sản nữ

Thụ thể ACE2 được chứng minh là có liên quan đến cơ chế điều hoà hoạt động bao gồm quá trình sản sinh noãn, sinh tổng hợp các hormone có bản chất steroid, sự trưởng thành noãn và cả quá trình phóng noãn. Theo lý thuyết này, SARS-CoV-2 có thể xâm nhiễm và ảnh hưởng lên các tế bào thuộc hệ sinh sản ở nữ [7]. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có báo cáo nào xác nhận sự hiện diện của SARS-CoV-2 ở các tế bào thuộc hệ sinh sản ở nữ. Nghiên cứu của Cui P. và cộng sự trên 35 bệnh nhân nữ nhiễm virus có triệu chứng từ nhẹ đến trung bình, có độ tuổi đa dạng cả trong độ tuổi sinh sản và độ tuổi mãn kinh, với thời gian từ lúc khởi phát triệu chứng đầu tiên đến lúc lấy mẫu phết dịch âm đạo và mẫu phết tế bào cổ tử cung là 8 – 41 tuần, cũng cho kết quả âm tính với SARS-CoV-2 [1].

Ảnh hưởng lên hệ sinh sản nam

Nghiên cứu của Hajizadeh Maleki B cho thấy nồng độ ACE2 tăng cao đáng kể trong tinh dịch, kết luận nhiễm covid-19 có ảnh hưởng đến thể tích tinh dịch, sự di động, mật độ, số lượng tinh trùng và hình thái tinh trùng [4]. Theo Holtmann và cộng sự (2020), triệu chứng sốt khi nhiễm bệnh làm giảm đáng kể thể tích tinh dịch, mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng và độ di động của tinh trùng so với nhóm nam giới không sốt [3]. Trong nghiên cứu của Ma L và cộng sự (2020), một số nam giới nhiễm COVID tham gia nghiên cứu có các thông số chất lượng tinh dịch giảm đáng kể cụ thể là tỉ lệ di động (từ 10,1% đến 31,1%), chỉ số phân mảnh DNA tinh trùng dao động từ 16,2%-23,7%, hình thái tinh trùng bình thường từ 3,4%- 3,5%, thể tích tinh dịch từ <0,5ml- 1,2ml và mật độ tinh trùng là 2 triệu tinh trùng/ml [5].

Theo một đánh giá có hệ thống các nghiên cứu từ tháng 12/2020 đến tháng 4/2021. Nam giới nhiễm COVID-19 có thể bị viêm tinh hoàn, giảm nồng độ testosterone và giảm các thông số tinh dịch đồ.

Ảnh hưởng lên noãn, hợp tử và phôi người

Khi phân tích các protein thụ thể trong các quy trình điều trị thụ tinh trong ống nghiệm, kết quả: tế bào cumulus và granulosa không có cả hai thụ thể ACE-2  và TMPRSS2 nhưng noãn MII, hợp tử và phôi nang có đủ cặp protein thụ thể này nên có nguy cơ cao nếu các loại tế bào này có cơ hội tiếp xúc với virus. 

  Nhưng cho đến nay vẫn chưa có báo cáo hay kết quả nghiên cứu nào cho thấy virus SARS-CoV-2 xâm nhiễm được vào các noãn MII, hợp tử và phôi nang, kể cả trong điều kiện in vivo và in vitro trong các chu kì điều trị thụ tinh trong ống nghiệm. 

Ảnh hưởng của việc tiêm vaccine ngừa covid 19

Nghiên cứu của Orveito và cộng sự (2021) đánh giá ảnh hưởng của vắc xin mRNA đối với điều trị IVF.[6]. Kết quả ghi nhận vắc xin mRNA không có ảnh hưởng đến hoạt động hoặc khả năng dự trữ buồng trứng của bệnh nhân trong chu kỳ IVF ngay sau đó. Trong một nghiên cứu gần đây (7/21) về các thông số tinh dịch đồ trước và sau tiêm 2 liều vắc xin COVID-19 cho thấy không có sự giảm đáng kể nào.[2]

Kết luận

Cho đến thời điểm hiện tại, các dữ liệu nghiên cứu cho thấy không có sự hiện diện của SARS-CoV-2  trong hệ sinh sản nữ, phụ nữ nhiễm SARS-CoV-2 không gây ra các ảnh hưởng xấu đến khả năng sinh sản và kết cục điều trị thụ tinh trong ống nghiệm. Vắc xin mRNA không có ảnh hưởng đến hoạt động hoặc khả năng dự trữ buồng trứng của bệnh nhân trong chu kỳ IVF ngay sau đó cũng như không ảnh hưởng các thông số tinh dịch đồ. Một số nghiên cứu cho thấy nhiễm SARS-CoV-2 có thể gây viêm tinh hoàn, giảm nồng độ testosterone và giảm các thông số tinh dịch đồ.  

Tài liệu tham khảo

1. Cui, P., et al., Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 detection in the female lower genital tract. 2020. 223(1): p. 131-134.
2. Gonzalez, D.C., et al., Sperm parameters before and after COVID-19 mRNA vaccination. 2021. 326(3): p. 273-274.
3. Holtmann, N., et al., Assessment of SARS-CoV-2 in human semen—a cohort study. 2020. 114(2): p. 233-238.
4. Maleki, B.H. and B.J.R. Tartibian, COVID-19 and male reproductive function: a prospective, longitudinal cohort study. 2021. 161(3): p. 319-331
5. Ma, L., et al., Evaluation of sex‐related hormones and semen characteristics in reproductive‐aged male COVID‐19 patients. 2021. 93(1): p. 456-462.
6. Orvieto, R., et al., Does mRNA SARS-CoV-2 vaccine influence patients' performance during IVF-ET cycle? 2021. 19(1): p. 1-4.
7. Reis, F.M., et al., Angiotensin-(1-7), its receptor Mas, and the angiotensin-converting enzyme type 2 are expressed in the human ovary. 2011. 95(1): p. 176-181.